Eric Toussaint: “
Unión Europea: Unha terapia de choque como a realizada en América Latina nas décadas dos oitenta e dos noventa”
Eric Toussaint, doutor en ciencias políticas e presidente do Comité para a Anulación da Débeda do Terceiro Mundo (
CADTM) é membro da Comisión de auditoría integral do crédito público de Ecuador (
CAIC) cuxas conclusións conduciron á suspensión do pago dunha parte da débeda ecuatoriana. Para el,
Grecia debe suspender o pago da débeda e debe rebelarse contra a Troica, composta polo Banco Central Europeo, o FMI e a Comisión Europea, xa que pola contra afundirase nunha recesión permanente.
Como caracterizaría vostede o momento que atravesan algúns países da Unión Europea que como Grecia teñen enormes débedas públicas?
Pódese comparar a súa situación coa de América latina durante a segunda metade da década de 1980.
Cales serían as razóns?
A explosión da crise da débeda en América Latina tivo lugar en 1982. A crise bancaria privada estalou en Estados Unidos e en Europa en 2007-2008 e transformouse a partir de 2010 nunha crise de débeda soberana debida principalmente á socialización das perdas dos bancos privados |
1| e á redución da recadación fiscal provocada pola crise. No caso europeo, tanto como no latinoamericano, varios anos despois do estalido da crise, atopámonos nunha situación na que os acredores privados e os seus representantes reúnense para ordenar as condicionalidades a todos os gobernos. Exercen presión sobre estes para que implanten políticas drásticas de axuste que se concretan nunha redución dos gastos públicos e unha redución do poder adquisitivo da poboación. Isto conduce a esas economías a un estado de recesión permanente.
Con todo, até nos peores momentos, América Latina nunca alcanzou o nivel de débeda que actualmente ten a maioría dos países da zona euro, que excede o 100 % do PIB.
O nivel da débeda europea é impresionante. No caso de Grecia trátase do 160 % do PIB, e varios países da Unión Europea teñen unha débeda que alcanza ou excede o 100 % da súa produción. Está claro que hai diferenzas entre as dúas crises pero na comparación que fago o nivel de endebedamento non é un aspecto fundamental.
Quere dicir que a súa comparación céntrase nas consecuencias políticas destas dúas crises?
Por suposto. Cando comparo a Europa actual coa América Latina da segunda metade dos anos oitenta, quero dicir que os acreedores no caso de Europa, ou sexa, os bancos europeos e a Troica (
FMI, BCE e CE) esixen a Grecia medidas moi similares ás do Plan Brady, que afectou a América Latina a fins dos oitenta.
Podería explicalo máis detalladamente?
A fins dos oitenta, os acredores de América Latina -
Banco Mundial, FMI, Club de Parides, o Tesouro de Estados Unidos e o Club de Londres para os banqueiros- conseguiron impoñer a súa axenda e as súas condicións. Os acredores privados transferiron unha parte das súas acreencias ás institucións multilaterais, e aos Estados a través da titulización, é dicir transformando créditos bancarios en títulos. Outra parte das acreencias bancarias sufriron unha redución e convertéronse en novos títulos cun tipo de interese fixo. O plan Brady tivo un papel importante tanto na defensa dos banqueiros como na imposición da austeridade permanente. O plan de rescate de Grecia é moi parecido: redúcese o stock das débedas, haberá un intercambio de títulos cos bancos europeos reemplazando-os, como no Plan Brady, por novos títulos. Os bancos privados reducen deste xeito os seus acreencias con Grecia (
ou Portugal, Irlanda…) como o fixeron con América Latina. Progresivamente e en forma masiva, os acreedores públicos sitúanse para exercer unha enorme presión para que o reembolso dos novos títulos que posúen os bancos sexa realizado integramente. Deste xeito a totalidade dos fondos prestados a Grecia irá ao pago das débedas. Ao mesmo tempo, estes acreedores públicos (
a Troica ) esixen unha austeridade permanente en materia de gastos sociais do Estado, de privatizacións masivas, dunha regresión en materia de dereitos económicos e sociais nunca vista en 65 anos (
ou sexa, desde o final da segunda guerra mundial) e un abandono substancial da soberanía de parte dos países que ten a desgraza de necesitar créditos. En América Latina, a ese período chamoullo 'a longa noite neoliberal'.
Os acredores tamén obrigaron aos países de América Latina a reducir os salarios, as pensións, os gastos sociais e a pregarse relixiosamente ao pago da débeda.
E esa é a razón pola que digo que estamos na mesma situación. En Europa, o problema non afecta aínda a todos os países, pero si aos máis débiles como Grecia, Portugal, Irlanda, Italia, España, Hungría, Rumania, as repúblicas bálticas e Bulgaria. Con todo, nestes países, no seu conxunto, viven uns 170 millóns de persoas sobre unha poboación total da Unión Europea de preto de 500 millóns. A maior parte dos outros países europeos aplican nun grado menor unhas políticas sociais extremadamente conservadoras: Reino Unido (
62 millóns de habitantes), Alemania (
82 millóns de habitantes), Bélgica (
10 millóns de habitantes), Francia (
65 millóns de habitantes)…
A consecuencia política da crise da débeda en América Latina foi a creación do Estado neoliberal. Europa encamíñase na mesma dirección?
Non é novo. Fai xa tres décadas que as políticas neoliberais aplícanse a Europa. É evidente que a resposta á crise do FMI, dos gobernos que representan as clases dominantes, dos grandes bancos e das grandes empresas industriais consiste en aplicar unha terapia de choque tal como a descrita por
Naomi Klein. O seu obxectivo é terminar o proxecto neoliberal emprendido por
Margaret Thatcher en 1979-1980 en Gran Bretaña e que progresivamente se estendeu a Europa durante os anos oitenta. Para os países de Europa central e do Leste, ex membros do bloque soviético, trátase da segunda terapia de choque en 25 anos.
Pero en Europa segue existindo o Estado de benestar.
Como acabo de mencionalo, os gobernos comezaron un traballo de destrución do Pacto social e das conquistas populares do período 1945-1980. É o que comezou
Margaret Thatcher. Logo da segunda guerra mundial, durante trinta a trinta e cinco anos, os pobos de Europa habían ido acumulando conquistas e lograran un Estado do benestar, cun sistema de protección social bastante sólido: convenciones colectivas, dereitos laborais, etc. que protexía aos traballadores e reducía en forma significativa o traballo precario.
Thatcher quixo destruír todo iso pero ao cabo de trinta anos de políticas neoliberales en Europa, aínda ese traballo non se terminou, así que aínda quedan restos.
E a crise da débeda en Europa é a oportunidade de consolidar o que comezara Thatcher.
A crise permite unha terapia de choque como a realizada polos acreedores e clases dominantes en América Latina nas décadas dos oitenta e dos noventa.
En Perú, foi aplicada en agosto de 1990.
Asistimos ao desenvolvemento dunha fase que comprende unha nova ola de privatizacións das empresas públicas. En Europa, privatizaranse as empresas públicas significativas que aínda quedan.
Aplicarase en Europa a mesma doutrina de seguridade que se implantó en América Latina na que os sindicatos estaban cualificados de terroristas?
É evidente que o autoritarismo no xeito de exercer o poder aumenta en Europa. Durante estes últimos anos xa se puxeron en vixencia leis que criminalizan aos movementos sociais, leis antiterroristas. A represión aumenta pero non toma a forma da eliminación física dos activistas como nos peores momentos en América Latina, a fins dos setenta, principio dos oitenta. No entanto, a situación europea parécese á dos países latinoamericanos. Logo das sanguentas ditaduras (
Arxentina, Chile, Uruguay, Brasil, desde os anos setenta até comezo dos oitenta) instaláronse réximes de transición (
Chile, Brasil) ou democracias que aplicaron unha política neoliberal moi dura. En Europa, vivimos un período de marxinalización do poder lexislativo, de instauración de gobernos técnicos (
como en Italia), de abandono do diálogo social combinado coas tentativas de restricción ao dereito de folga, á limitación dos piquetes formados polos activistas para bloquear a entrada das empresas, de represión das manifestacións.
Como reaccionan os parlamentos nacionais fronte a ese paquete de medidas?
Os parlamentos europeos están marxinalizados posto que a Troica fai a seguinte advertencia aos gobernos: '
Si queren créditos, é necesario que implanten medidas de axuste e non hai tempo para deliberacións no parlamento'. Algúns plans deben adoptarse nun prazo de poucos días, até de 24 horas.
Como o vimos en Grecia.
É o que acaba de pasar en Grecia. A Troica esixiu un plan. Finalmente obtívose a aprobación polo parlamento grego o domingo 12 de febreiro pola noite. Pero ao día seguinte, o comisario europeo de Asuntos Económicos anunciou que faltaban 325 millóns de euros de recortes suplementarios e concedeu un prazo de 48 horas ao goberno grego. Isto mostra que o parlamento grego non ten ningún poder de decisión e que o goberno está tutelado pola Troica.
Isto deu lugar a unha xigantesca manifestación.
Pero non soamente en Grecia, tamén hai grandes manifestacións en Portugal, España, Francia, Italia, polo momento con menos intensidade, pero que se reforzarán. Ademais hai mobilizacións en numerosos países de Europa, incluída Gran Bretaña. En Bélxica, tivemos en xaneiro de 2012 a primeira folga xeral en 18 anos. A Folga paralizou a economía belga e os transportes durante 24 horas.
Que ten que facer Grecia para saír do problema?
Grecia debe deixar de someterse ás ordes da Troica e suspender unilateralmente o pago da súa débeda para obrigar aos acredores a negociar en condicións que lles sexan desfavorables. Si Grecia suspende o pago como fixo Ecuador en novembro de 2008, todos os tenedores de bonos venderanos ao 30 % (
ou menos) do seu valor nominal. Isto poñerá en dificultades aos tenedores de títulos, o que lle proporcionará máis forza ao goberno grego [
para impoñer as súas condicións], até nunha situación tan difícil.
Ecuador suspendeu o pago dos títulos en novembro de 2008 logo dun proceso de auditoría, pero non se atopaba no mesmo caso que Grecia. Arxentina suspendeu o pago en 2001 nunha situación parecida á grega.
A comparación é máis conveniente con Arxentina que non tiña liquidez para pagar. Suspendeu o pago e non o reiniciou durante tres anos (
de decembro 2001 a marzo de 2005) polo que respecta aos mercados financeiros e até agora con respecto ao Club de Parides (
ou sexa, máis de 10 anos). Facendo iso, Arxentina conseguiu recomenzar o crecemento económico e impuxo aos acredores unha renegociación da débeda cunha quita do 60 %.
Iso tivo a consecuencia a exclusión de Arxentina dos mercados financeiros, e continúa.
É certo, aínda que Arxentina até excluída dos mercados financeiros desde fai 10 anos e non pagando nada ao Club de Parides, tamén desde fai 10 anos ten un crecemento anual medio do 8 %. Isto demostra que un país pode ter fontes alternativas de financiamento fronte aos mercados financeiros. Ecuador tampouco emite novos títulos nos mercados e tivo un crecemento do 6 % en 2011, mentres que Grecia sufriu unha caída do 7 % no seu produto interior bruto.
Pero Ecuador estase endebedando con China a uns tipos de interese bastantes altos.
É certo. É necesario atopar o xeito de manter a soberanía con respecto a estas novas fontes de financiamento. É por iso que hai que acelerar a posta en marcha do Banco do Sur.
Volvamos a Grecia, unha gran parte dos analistas, incluído vostede, sostén que unha gran parte da débeda grega é ilexítima.
Por suposto.
Pero soamente unha auditoría pode demostralo.
Unha parte do movemento social europeo sacou leccións da experiencia latinoamericana. Fixemos a proposta dunha auditoría cidadá da débeda que tivo un enorme eco. Hai auditorías cidadás en curso ou en vías de comezar en 7 países europeos (
Grecia, Francia, Portugal, España, Irlanda, Italia e Bélgica) e sen o apoio dos gobernos.
Cre vostede que iso desembocará, e moi especialmente no caso grego, nunha auditoría oficial?
Veremos. Iso implica un cambio de goberno, é dicir que se necesitaría que o movemento social fose o suficientemente forte para acabar coas solucións gobernamentais favorables aos acredores e que se consiga un goberno alternativo.
Polo tanto falta moito para cambiar a orientación dos gobernos europeos, como o de Grecia.
Efectivamente estamos dentro dunha crise que pode durar 10 ou 15 anos. Estamos soamente na primeira fase da resistencia. Será moi duro.
De forma urxente, os movementos sociais deben conseguir expresar en feitos unha solidariedade activa co pobo grego e constituír unha plataforma común europea de resistencia á austeridade co obxectivo de obter a anulación das débedas ilexítimas.
Traducido por
Griselda Piñero
Editado por
Éric Toussaint
Debuxo:
Eurozona, por Paolo Lombardi
Nota.-
[
1] Os poderes públicos europeos tomaron ao seu cargo o custo do rescate dos bancos. Os países nos que o impacto da débeda foi máis forte son: Irlanda, Reino Unido, España, Bélgica, Países Baixos. O proceso continúa e pódense prever outros rescates.
Grazas a: La Primera
Fonte:
http://www.cadtm.org/Eric-Toussaint-Union-Europea-Unha
Data de publicación do artigo orixinal: 19/02/2012
URL desta páxina en Tlaxcala:
http://www.tlaxcala-int.org/article.asp?reference=6977
_________________
